Rolling Stones Αθήνα 1967: Η Νύχτα που Έσβησαν τα Φώτα

Rolling Stones Αθήνα 1967: Η Τελευταία Στάση Μιας Αποκαλυπτικής Ευρωπαϊκής Τουρνέ

Ήταν 17 Απριλίου 1967, Δευτέρα βράδυ, και η Αθήνα — μια πόλη χωρίς smartphones, χωρίς χρωματιστή τηλεόραση, χωρίς internet — ετοιμαζόταν να υποδεχτεί για πρώτη φορά στην ιστορία της ένα από τα μεγαλύτερα rock συγκροτήματα που πάτησαν ποτέ σκηνή: τους Rolling Stones στο γήπεδο του Παναθηναϊκού, στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας. Δεν ήταν απλά μια συναυλία. Ήταν ένα σεισμικό γεγονός που μπήκε βαθιά στη συλλογική μνήμη μιας γενιάς — και έληξε, χαρακτηριστικά, με σβηστά φώτα, αστυνομικά γκλομπ και αναπάντητες κραυγές στη νύχτα της Αλεξάνδρας.

Η ιστορία ξεκινάει αρκετές εβδομάδες νωρίτερα, στο γραφείο του Νίκου Μαστοράκη. Ο νεαρός ραδιοφωνικός παραγωγός του «Πικ-Νικ» ήταν, κατά τη δική του ομολογία, «τρελός» με τους Stones. Είχε bootleg κασέτες από συναυλίες τους στη Βρετανία και την Αμερική, τις έπαιζε on-air, και κάποια στιγμή κατάφερε να έρθει σε επαφή με τον μάνατζέρ τους. Η αμοιβή του συγκροτήματος ανήλθε στις 350.000 δραχμές — ποσό που περιελάμβανε και τη διαμονή τους στο Χίλτον. Χορηγός της βραδιάς ανέλαβε ο Δήμος Αθηναίων, με δήμαρχο τον Γιώργο Πλίτα. Τα έσοδα της συναυλίας ήταν να πάνε στις παιδικές κατασκηνώσεις του Δήμου.

Η Αθήνα του ’67 ― ένας κόσμος στο χείλος

Για να καταλάβεις τι σήμαινε η εμφάνιση των Rolling Stones στην Αθήνα εκείνη τη νύχτα, πρέπει να ξέρεις τι πόλη ήταν η Αθήνα τότε. Οι εφημερίδες της ημέρας εκείνης ήταν γεμάτες πολιτικά πρωτοσέλιδα για την αναμέτρηση Κέντρου–ΕΡΕ. Ήταν η πρώτη φορά που rock συγκρότημα έπαιζε ποτέ στην Ελλάδα. Τέσσερις μόλις μέρες αργότερα, στις 21 Απριλίου, η χούντα των συνταγματαρχών θα κλείδωνε τη χώρα για επτά χρόνια. Η βραδιά της 17ης Απριλίου, λοιπόν, δεν ήταν απλά μια συναυλία — ήταν η τελευταία ανάσα ελεύθερης νεανικής έκφρασης πριν κατεβεί το σκοτάδι.

«Τα διάφορα νεαρά, αξύριστα, με μακριά μαλλιά όπου τα ψείρια μπορούν άνετα να κατοικούν και να κυκλοφορούν…»

Δημήτρης Ψαθάς, για τους Stones στην Αθήνα (1967)

Ο «Between the Buttons» Tour και τα Σκοτεινά Παρασκήνια

Τον Ιανουάριο του 1967 οι Rolling Stones κυκλοφόρησαν το album «Between the Buttons», που περιείχε τα «Let’s Spend the Night Together» και «Ruby Tuesday». Το συγκρότημα βρισκόταν στη δύση της κλασικής του σύνθεσης — με τον Brian Jones να κατρακυλά σε εξαρτήσεις και παρανοϊκή ανασφάλεια, έχοντας χάσει ουσιαστικά τον έλεγχο που κάποτε είχε στη μπάντα. Η ευρωπαϊκή τουρνέ του Μαρτίου–Απριλίου 1967 αποτέλεσε και την τελευταία τουρνέ με τον Brian Jones στην κανονική σύνθεση.

Η τουρνέ είχε ξεκινήσει από το Malmö της Σουηδίας 23 μέρες νωρίτερα και ήταν γεμάτη επεισόδια: στη Βαρσοβία, η αστυνομία χρησιμοποίησε δακρυγόνα για να διαλύσει το πλήθος — οι Stones ήταν το πρώτο δυτικό rock συγκρότημα που έπαιξε πίσω από το «σιδηρούν παραπέτασμα». Στη Βιέννη, ένας θεατής πέταξε καπνογόνο κι άναψε τη σκηνή. Η Αθήνα ήταν η τελευταία στάση — και, φυσικά, δεν αποτέλεσε εξαίρεση στη σειρά των χαοτικών γεγονότων.

Άφιξη στο Ελληνικό: Θρίαμβος που έγινε φάρσα

Στις 10:30 το βράδυ της Κυριακής, το αεροδρόμιο του Ελληνικού πλημμύρισε από χιλιάδες «γιε-γιε», ντυμένους με φαρδιά ρούχα, μακριές φαβορίτες και κορδέλες γραμμένες «Rolling Stones» στο στήθος. Η αστυνομία ωστόσο ήταν εκεί σε δύναμη και δεν επέτρεψε στους περισσότερους να πλησιάσουν. Η μπάντα δεν εμφανίστηκε καν — έφτασε αργότερα με διαφορετικές πτήσεις. Κάποιος φωτογράφος της «Απογευματινής» μάλιστα δημοσίευσε φωτογραφία αγνώστου από το τεχνικό συνεργείο, ισχυριζόμενος ότι ήταν ο Keith Richards.

Τη Δευτέρα το απόγευμα, ο Jagger έδωσε συνέντευξη Τύπου στο Χίλτον. Όταν ρωτήθηκε «Τι γνωρίζετε για τον Σαίξπηρ;», απάντησε με το γνωστό του ύφος: «Κι εσείς τι ξέρετε για τον Όμηρο;».

Η Συναυλία: Πέντε Τραγούδια Ανάμεσα σε Γκλομπ και Λουλούδια

Στο γήπεδο του Παναθηναϊκού συγκεντρώθηκαν γύρω στους 10.000 νέους, πληρώνοντας 120 δραχμές — τη στιγμή που μια εφημερίδα ή ένα σουβλάκι κόστιζε μία δραχμή. Η βροχή είχε πέσει όλη μέρα. Τρεις σειρές αστυνομικών είχαν ταχθεί ανάμεσα στις κερκίδες και τον αγωνιστικό χώρο, με εντολή να κρατούν το κοινό στη θέση του. Φυσικά, μόλις χτύπησε η πρώτη νότα, το κοινό βρέθηκε ήδη κάτω.

Ο Bill Wyman θυμάται: «Μας έβαλαν στο γήπεδο Παναθηναϊκού, με το κοινό στις κερκίδες και 3 σειρές αστυνομίας για να μη φύγουν από εκεί. Βέβαια, μόλις ξεκινήσαμε τη συναυλία, βρέθηκαν όλοι κάτω, τρέχοντας και συγκρουόμενοι με την αστυνομία. Και σταμάτησαν τη συναυλία περίπου 3 φορές.»

Το κοινό δεν μπορούσε να συγκρατηθεί. Οι Stones έπαιζαν, η αστυνομία χτυπούσε θεατές με γκλομπ, το χάος ήταν ορατό από κάθε σημείο του γηπέδου. Και τότε ήρθε η πρόκληση με τα γαρίφαλα.

«Πήρε τα λουλούδια, πήδηξε από τη σκηνή τρέχοντας, και έπεσε πάνω σε αστυνομικούς που του έσπασαν τη μύτη ή τον καρπό.»

Bill Wyman, για τον bodyguard Tom Keylock

Υπήρχαν δύο μπουκέτα — ένα με κόκκινα και ένα με άσπρα λουλούδια. Ο Jagger πήρε τα κόκκινα γαρίφαλα, τα φίλησε και τα έδωσε σε Άγγλο να τα πετάξει στο κοινό. Η αστυνομία επιτέθηκε αμέσως στον άντρα και τον χτύπησε. Ο Wyman ήταν ο πρώτος που το είδε. Οι Stones, χωρίς δεύτερη σκέψη, κατέβηκαν από τη σκηνή να βοηθήσουν. Ο Tom Keylock, ο bodyguard του Keith Richards, έχασε αρκετά δόντια στη συμπλοκή.

Ο Μαστοράκης ανέβηκε στη σκηνή φωνάζοντας «Κύριοι, είναι ντροπή». Οι Stones τελικά επέστρεψαν και τελείωσαν το «Satisfaction» — έβγαλαν τα καλώδια και έφυγαν. Το κοινό αρνήθηκε να φύγει. Τότε έσβησαν τα φώτα. Χαμός. Κορίτσια που ούρλιαζαν, αστυνομικοί που χτυπούσαν ακόμα έξω από το γήπεδο, νέοι που χόρευαν στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας.

Η Μουσική που Έπαιξαν — και Αυτή που Δεν Πρόλαβαν

Η συναυλία είχε προγραμματιστεί να διαρκέσει 3 ώρες. Έφτασε ζόρικα στα πέντε τραγούδια. Σύμφωνα με τα setlists που έχουν καταγραφεί, οι Stones έπαιξαν από τον κατάλογό τους εκείνης της εποχής — με αιχμή του δόρατος φυσικά το «(I Can’t Get No) Satisfaction», το τραγούδι που είχε αλλάξει το ροκ τοπίο για πάντα και ήταν ήδη το ύμνος μιας γενιάς. Τα «Paint It Black», «Let’s Spend the Night Together» και «19th Nervous Breakdown» ήταν στο πρόγραμμα — μαζί με ελληνικά συγκροτήματα εποχής: Idols, MGC, We Five, Loubogg, αλλά και ο Ντάκης και ο Τάσος Παπασταμάτης.

Το πρωί μετά — και το επόμενο μεγάλο ραντεβού

Την επόμενη μέρα, στο αεροδρόμιο, νέα προβλήματα: αστυνομικοί και τελωνειακοί κρατούσαν τη μπάντα, ελέγχοντας τις αποσκευές τους. Ο Jagger είπε ότι ήταν η χειρότερη συναυλία της τουρνέ τους. Ωστόσο, η Αθήνα δεν ξέχασε. Το 1998, οι Rolling Stones επέστρεψαν — αυτή τη φορά χωρίς επεισόδια — μπρος σε 75.000 ανθρώπους στο Ολυμπιακό Στάδιο. Δύο κόσμοι, ίδιο πάθος.