KLF: Η Μπάντα που Έκαψε τα Πάντα — και μας Άλλαξε για Πάντα

KLF: Το Πιο Επικίνδυνο Πείραμα στην Ιστορία της Pop Μουσικής

Υπάρχουν μπάντες που αφήνουν ίχνος. Και υπάρχουν μπάντες που αφήνουν ερείπια. Οι KLF άνηκαν στη δεύτερη κατηγορία — και αυτό ακριβώς τους κάνει ανεπανάληπτους. Δεν ήταν απλώς ένα από τα μεγαλύτερα ηλεκτρονικά συγκροτήματα που πέρασαν από τη Βρετανία. Ήταν ένα ζωντανό πείραμα πάνω στην έννοια της επιτυχίας, του χρήματος, της τέχνης και της αυτοκαταστροφής — που κατέληξε με ένα εκατομμύριο λίρες στερλίνες να καίγονται σε ένα εγκαταλελειμμένο υπόστεγο σε σκοτεινό νησί της Σκωτίας.

Το 1991, οι KLF ήταν η νούμερο ένα singles-act στον κόσμο. Ένας χρόνος αργότερα δεν υπήρχαν. Είχαν ανακοινώσει το άμεσο «retirement» τους, είχαν διαγράψει ολόκληρο τον κατάλογό τους και είχαν φύγει αφήνοντας πίσω ένα σοκαρισμένο μουσικό βιομηχανία που δεν ήξερε αν να γελάσει, να ανησυχήσει ή να θαυμάσει. Αυτή είναι η ιστορία τους.

Από το Χάος των Samples στον Ήχο του Μέλλοντος

Η ιστορία ξεκινά το 1987 στο Λονδίνο, με δύο ανθρώπους που δεν είχαν απολύτως τίποτα να χάσουν. Ο Bill Drummond — Σκωτσέζος μουσικός που είχε δουλέψει ως manager για τους Echo & the Bunnymen — και ο Jimmy Cauty — Άγγλος κιθαρίστας από τη μπάντα Brilliant — σχημάτισαν μια «παρτεναρία» που πιο πολύ θύμιζε φιλοσοφική αδελφότητα παρά pop group. Ονόμασαν τον εαυτό τους The Justified Ancients of Mu Mu — τίτλος δανεισμένος ευθέως από τα μυθιστορήματα «Illuminatus! Trilogy» του Robert Anton Wilson, μια σατιρική επική σειρά για σκιώδεις οργανώσεις, παράνοια και το νόημα της αναρχίας.

Δεν είναι τυχαία επιλογή. Ο Drummond και ο Cauty αγκάλιασαν τη φιλοσοφία του Discordianism — την ιδέα ότι το χάος είναι η μόνη αλήθεια και κάθε «τάξη» είναι αυταπάτη. Αυτό έγινε ο πυρήνας κάθε τους κίνησης, από τη μουσική ως την πιο προκλητική performance art.

Το ντεμπούτο τους ως JAMs, το άλμπουμ 1987 (What the Fuck Is Going On?), ήταν ένα ηχητικό σκάνδαλο: ανεξέλεγκτα samples από ABBA, Monkees, Samantha Fox, Beatles — χωρίς καμία άδεια, χωρίς καμία ντροπή. Όταν η ABBA αντέδρασε νομικά απαιτώντας την απόσυρση του δίσκου, ο Drummond και ο Cauty το μετέτρεψαν σε performance: έκαψαν δημόσια τα εναπομείναντα αντίτυπα στο Σουηδία και κυκλοφόρησαν μια αντικατάσταση 1987: The JAMs 45 Edits — ίδιο LP, με τα samples αντικατεστημένα από σιωπή. Η ειρωνεία ήταν φυσικά το ίδιο το έργο.

«Doctorin’ the Tardis»: Ένα Εγχειρίδιο Αναρχίας

Το 1988, υπό το alias The Timelords, ο Drummond και ο Cauty κυκλοφόρησαν το «Doctorin’ the Tardis» — ένα χαοτικό mashup από το θέμα του Doctor Who, το «Rock and Roll Part 2» του Gary Glitter και το «da da da» των Sweet. Έφτασε νούμερο 1 στο UK Singles Chart μέσα σε εβδομάδες.

Μέχρι εδώ τίποτα ιδιαίτερα παράξενο. Το ιδιαίτερο ήταν αυτό που ακολούθησε: έγραψαν βιβλίο, το The Manual (How to Have a Number One the Easy Way), στο οποίο εξηγούσαν βήμα-βήμα πώς έφτιαξαν ένα chart-topper χωρίς να ξέρουν να παίζουν μουσικά όργανα. Η λογική τους; Το σύστημα των charts είναι τόσο προβλέψιμο που οποιοσδήποτε μπορεί να το χειραγωγήσει. Το βιβλίο πούλησε καλά. Και οι KLF συνέχισαν αδιάφοροι.

Stadium House: Όταν το Rave Έγινε Παγκόσμιο Φαινόμενο

Η μετεξέλιξη σε KLF (Kopyright Liberation Front) σηματοδότησε μια ριζική αλλαγή κατεύθυνσης. Ο Drummond το είπε ξεκάθαρα το 1988: «Θέλουμε να κάνουμε pure dance music, απαλλαγμένη από rap». Ξεκίνησαν με τη «Pure Trance» σειρά singles — μινιμαλιστικά, acid house κομμάτια που κυκλοφόρησαν ήσυχα στην Ευρώπη και βρήκαν κοινό στα underground clubs.

Η έκρηξη ήρθε το 1990 με τη «Stadium House Trilogy»: What Time Is Love? (Live at Trancentral), 3 A.M. Eternal και Last Train to Trancentral. Τα τρία αυτά singles ορόσημα δεν ήταν απλώς «καλά κομμάτια». Ήταν μια καινούρια γλώσσα: rave energy με pop-rock παραγωγή, fake crowd noise που έκανε κάθε ακρόαση να μοιάζει με πανκόσμιο γεγονός. Ο Drummond το ονόμασε «stadium house» και δεν έκανε λάθος — σε λίγους μήνες γεμίσαν τα μεγαλύτερα rave venues της Ευρώπης πυροβολώντας σφαιρίδια από πολυστυρένιο και χαρτονομίσματα σκωτσέζικων λιρών στο κοινό.

Chill Out (1990): Το Άλμπουμ που Γέννησε Ένα Είδος

Παράλληλα με τη stadium house επιτυχία, οι KLF κυκλοφόρησαν ένα άλμπουμ που είναι ίσως η πιο σημαντική τους κληρονομιά: το Chill Out (1990). Σαράντα πέντε λεπτά αδιάκοπης ambient μουσικής — χωρίς τίτλους κομματιών, χωρίς διακοπές, σαν ταξίδι νοητό από το Τέξας ως τη Νέα Ορλεάνη. Μέσα σε αυτό, samples από Fleetwood Mac, Elvis, Acker Bilk και πολλά άλλα ξεπρόβαλαν και χάνονταν σαν ραδιοφωνικές συχνότητες που πιάνεις κυνηγώντας τη σειρά των χιλιομέτρων.

Το Chill Out θεωρείται σήμερα ένα από τα ιδρυτικά κείμενα του ambient house είδους. Το AllMusic το αποκάλεσε «ένα από τα απαραίτητα ambient άλμπουμ» και το Mixmag το έταξε στα top-5 dance albums όλων των εποχών. Ο Jimmy Cauty είχε συν-ιδρύσει εν τω μεταξύ τους The Orb — κι ο δρόμος προς τον ambient techno των 90s ήταν ανοιχτός.

The White Room (1991): Η Κορυφή Πριν την Κατάρρευση

Το 1991 ήταν το χρυσό έτος τους. Το άλμπουμ The White Room έφτασε νούμερο 3 στο UK. Τα singles ακολούθησαν το ένα μετά το άλλο στα charts. Και τον Δεκέμβριο 1991 κυκλοφόρησε το «Justified & Ancient (Stand by the JAMs)» — μια εκπληκτική συνεργασία με την Tammy Wynette, την «πρώτη κυρία της country μουσικής». Ο Drummond πήγε προσωπικά στο Nashville για να ηχογραφήσει τη φωνή της. Το αποτέλεσμα ήταν νούμερο 1 σε 18 χώρες, νούμερο 2 στο UK, νούμερο 11 στο Billboard Hot 100.

Κανείς δεν μπορούσε να εξηγήσει γιατί ένα rave duo συνεργάστηκε με μια country legend του 1960s. Κι αυτό ήταν ακριβώς το νόημα.

Τα BRIT Awards 1992: Η Πιο Σκανδαλώδης Βραδιά στη Βρετανική Μουσική

Φεβρουάριος 1992. Τα BRIT Awards τους τιμούν ως την κορυφαία acts της χρονιάς. Αντί να εμφανιστούν ήρεμα και αξιοπρεπώς, ανέβηκαν στη σκηνή με τους crust punk / grindcore μεγάλους της εποχής, Extreme Noise Terror, και εκτέλεσαν μια σκληρή, βίαιη εκδοχή του «3 A.M. Eternal» ενώ πυροβολούσαν κενές ριπές μυδραλίου στο κοινό. Στην αίθουσα ήταν παγωμένη σιωπή.

Στο party μετά την τελετή, άφησαν ένα νεκρό πρόβατο στην είσοδο με ένα σημείωμα: «I died for ewe — bon appetit». Ο τηλεοπτικός παραγωγός της βραδιάς, Αμερικανός έκπληκτος, ρώτησε τι σήμαινε αυτό. Δεν πήρε απάντηση.

Τρεις μήνες αργότερα, ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους και τη διαγραφή ολόκληρου του καταλόγου τους. Η ανακοίνωση ήταν γραμμένη σε ποιητικό ύφος που θύμιζε αποχαιρετισμό.

Η K Foundation και το Κάψιμο ενός Εκατομμυρίου Λιρών

Αντί να ξεκουραστούν, ο Drummond και ο Cauty μετατράπηκαν σε art collective: η K Foundation. Και εδώ η ιστορία τους παίρνει διαστάσεις θρύλου.

Πρώτα, έστησαν το «K Foundation Art Award» — ένα εναλλακτικό βραβείο για τον χειρότερο καλλιτέχνη της χρονιάς, που μοιράζει το διπλάσιο χρηματικό ποσό απ’ ό,τι το Turner Prize. Νικήτρια η Rachel Whiteread — ίδια καλλιτέχνης που κέρδισε εκείνη τη χρονιά το Turner Prize. Όταν η Whiteread αρνήθηκε αρχικά το βραβείο, ο Gimpo (συνεργάτης τους) σήκωσε ελαφρόνερο και σπίρτα. Τελικά το δέχτηκε.

Και μετά ήρθε η Νύχτα της Jura.

Στις 23 Αυγούστου 1994, στις 3 τα ξημερώματα, μέσα σε ένα εγκαταλελειμμένο υπόστεγο βαρκών στο νησί Jura της Σκωτίας, ο Drummond και ο Cauty άρχισαν να τροφοδοτούν μια φωτιά με χαρτονομίσματα των 50 λιρών. Χρειάστηκε πάνω από μία ώρα για να τελειώσουν. Ο δημοσιογράφος Jim Reid που παρακολουθούσε είπε ότι ένιωσε αρχικά ενοχή — κι ύστερα βαρεμάρα.

Ένα εκατομμύριο λίρες στερλίνες σε στάχτη. Τα χρήματά τους — κερδισμένα με την ίδια τους τη μουσική, ως KLF.

Το γιατί παραμένει ανοιχτή ερώτηση. Ο Drummond δεν έχει δώσει ποτέ απλή απάντηση. Κάποιοι λένε ήταν κατάρρευση. Κάποιοι λένε ήταν η απόλυτη performance art. Κάποιοι, πιο κυνικοί, υπολογίζουν ότι το αφήγημα «η μπάντα που έκαψε ένα εκατομμύριο λίρες» αξίζει σε δημοσιότητα πολλαπλάσια του εκατομμυρίου.

Κληρονομιά: Η Σκιά των KLF πάνω στη Σύγχρονη Μουσική

Ακόμα και αν αφαιρέσεις τα stunts, τα σκάνδαλα, το εκατομμύριο — η μουσική κληρονομιά των KLF είναι τεράστια. Το Chill Out έχει επηρεάσει γενιές electronic producers. Η «stadium house» φόρμουλα τους τη βλέπεις σε κάθε μεγάλο rave set από τους Chemical Brothers ως τον Calvin Harris. Ο τρόπος που χρησιμοποίησαν samples ως δημιουργικό εργαλείο — και ταυτόχρονα σχολίασαν τα copyright laws αντεπικά — βάζει τους JAMs στην ίδια συζήτηση με τους Public Enemy και τους Beastie Boys.

Το 2017, ανακοίνωσαν επιστροφή υπό το αρχικό όνομα Justified Ancients of Mu Mu, κυκλοφόρησαν το audiobook «2023: A Trilogy» και έκαναν μια σειρά από performance events. Και φυσικά, το έκαναν στις 00:23 της 23ης Αυγούστου — 23 χρόνια μετά το κάψιμο. Ο αριθμός 23, πανταχού παρών στη μυθολογία τους, δεν είναι τυχαίος: ο Drummond ρωτήθηκε για αυτό και απάντησε: «Ξέρω. Αλλά δεν θα σου πω, γιατί τότε θα πρέπει οι άλλοι να σταματήσουν να αναρωτιούνται — κι η ομορφιά είναι στην απορία.»

Κι αυτό, ίσως, είναι η καλύτερη περίληψη των KLF που υπάρχει: μια μπάντα που δεν ήθελε ποτέ να εξηγηθεί πλήρως. Γιατί μόλις εξηγηθεί, πεθαίνει. Και αυτοί θα ζουν για πάντα στην απορία.